«Ξεχωριστές βιογραφίες» Της Μ. Α. Δρακάκη

«Ξεχωριστές  βιογραφίες»

Της Μ.Α.Δρακάκη *

Συμβαίνει όταν μελετάς σε βάθος ένα θέμα να ενσωματώνεις  στην τεκμηρίωση σου φράσεις  που συμπυκνώνουν στον ιδεατό βαθμό ολόκληρη τη φιλοσοφία  του θεωρητικού υπόβαθρου.   Απόσταγμα αυτό το επίτευγμα  μιας συνεχούς  επίπονης μελέτης και συνεπούς αναζήτησης. Και οι λέξεις αυτές   με την εκφραστική δυναμική τους  στη συνέχεια  αβίαστα  είναι δυνατό να λειτουργήσουν ως  κινητήρια δύναμη για  την εφαρμογή   της θεωρίας. Εγγράφονται στη συνείδηση της εκπαιδευτικής κοινότητας και ηχούν ως πλοηγός για κάθε απόπειρα  εφαρμογής  της  σύνθετης διαδικασίας  που υπαγορεύει η αποτελεσματική προσέγγιση ενός κρίσιμου παιδαγωγικά  ζητήματος.

Η ελληνική και διεθνής βιβλιογραφία βρίθει επιστημονικών άρθρων για το καίριο ζήτημα της  διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης. Η σύγχρονη διδακτική πράξη σε όλες τις  ηλικιακές ομάδες , ακόμη και σε αυτές των ενηλίκων υπαγορεύει την διαφοροποιημένη διδασκαλία και μάθηση, ώστε να διασφαλίζεται η ισότητα ευκαιριών για την εκπαίδευση και τον πολιτισμό, χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις.

Η φράση «ξεχωριστές βιογραφίες»  συμπυκνώνει εύγλωττα και ευρηματικά όλη τη σύγχρονη κριτική προσέγγιση της φιλοσοφίας της διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης  και ανήκει στην κ. Μαίρη Κουτσελίνη Καθηγήτρια- στο Τμήμα Επιστημών της Αγωγής του  Πανεπιστήμιου Κύπρου «Σε τι διαφέρουν  τα παιδιά στα σχολεία». Επισημαίνουμε  την κοινωνική- oικογενειακή διαφορετικότητα, την οικονομική, την  πολιτισμική, τη σωματική, τη νοητική, την ψυχολογική, τη γνωστική, τη βιογραφική /σχολική  διαφορετικότητα. Όλα τα πιο πάνω συνεπάγονται διαφορετική ετοιμότητα  μάθησης, διαφορετικές  ανάγκες και προσδοκίες  από το σχολικό  περιβάλλον, διαφορετικούς  τρόπους  αvτίληψης  και μάθησης, διαφoρετικούς  κώδικες επικoιvωvίας, διαφορετικό ρυθμό μάθησης και διαφορετική παρώθηση. Η κριτική προσέγγιση της διαφοροποίησης πηγαίνει ακόμη ένα βήμα πάρα πέρα και αντιμετωπίζει το μαθητή ως ξεχωριστή βιογραφία, η οποία πρέπει να μελετηθεί, να αντιμετωπιστεί σφαιρικά και ενιαία ούτως ώστε να ελεγχθούν κατά το δυνατό όλοι οι παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη του μαθητή, σχολικοί και μη (Κουτσελίνη, 2001).

Για να γίνει κατανοητή η ανάγκη για διαφοροποίηση θα πρέπει η διαφοροποιημένη διδασκαλία να γίνει αντιληπτή ως η «μέθοδος» διδασκαλίας, η οποία βασίζεται και αντιμετωπίζει τους μαθητές ως βιογραφίες και όχι ως κόπιες  της ίδιας εικόνας και συνεπώς ως μέσο ανταπόκρισης στις ανάγκες του κάθε μαθητή και της θεμελίωσης της γνώσης του κάθε μαθητή, που σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μεταφορά γνώσης (Κουτσελίνη, 2006). Οι εκπαιδευτικοί, οι εμψυχωτές  όλων των ηλικιακών ομάδων για να έχουν μια αποτελεσματική διδασκαλία πρέπει να λάβουν υπόψη όχι μόνο τι διδάσκουν, αλλά και ποιους διδάσκουν.(Κουτσελίνη-Ιωαννίδου, 2008). Οι εκπαιδευτικοί δεν πρέπει να ποινικοποιούν  την απόκλιση από το μέσο όρο, αλλά να οικοδομούν τη γνώση πάνω στη διαφορετικότητα (Κουτσελίνη, 2006).

 

Σταχυολογώντας  τα παραπάνω, έχει καθοριστική σημασία  κατά συνέπεια στη διαφοροποιημένη διδασκαλία , ο εμψυχωτής να έχει προσδιορίσει με απόλυτη ακρίβεια  τους  στόχους του μαθήματός του, να έχει σχεδιάσει πολύ καλά και να  τηρήσει τις βασικές αρχές που είναι διαφοροποιώ ως προς τη διαδικασία, το περιεχόμενο, το αποτέλεσμα (παραγόμενα) και το περιβάλλον ( Tomlinson, 2004). Κατά τη διαδικασία αυτή λαμβάνω υπόψη τα χαρακτηριστικά των εκπαιδευόμενων: ετοιμότητα, ενδιαφέροντα, μαθησιακό προφίλ και την προσωπική τους βιογραφία ( Κουτσελίνη, 2006 ).

Η τέχνη λειτουργεί ως ένα πολύ αποτελεσματικό  κλειδί  στον σχεδιασμό και την εφαρμογή της διαφοροποιημένης  διδασκαλίας και μάθησης. Η τέχνη  όμως που  μέσα στην εκπαίδευση δεν αξιοποιείται απλά ως καλλιτεχνική έκφραση, αλλά ως  συνεκτικό και συνθετικό παιδαγωγικό μέσο για «την έμφαση στον  πολιτισμό στο εκπαιδευτικό σύστημα που σημαίνει επικοινωνία με τους άλλους ανθρώπους. Πλησίασμα του «άλλου»,  του διαφορετικού , κατανόηση των ιδιαιτεροτήτων του διάλογος απόψεων και επαφή μέσα από κοινά προβλήματα, τα κοινά  ερωτήματα που σφραγίζουν την πορεία της ανθρώπινης ύπαρξης. Από αυτή την άποψη η αρμονική κοινωνική  συνύπαρξη, η  μη περιθωριοποίηση και ο σεβασμός του διαφορετικού η συμπαράσταση στον μη προνομιούχο αλλά και η προστασία της αξιοπρέπειας του πολίτη  αποτελούν κατά πολύ θέμα αισθητικής καλλιέργειας» ( Παΐζης & Θεοδωρίδης, 2000).

Ο μοναδικός και πολυσήμαντος τρόπος κάθε μορφής τέχνης  είναι αποδεδειγμένο ότι εμπλουτίζει θαυμάσια το διδακτικό ρεπερτόριο του εκπαιδευτικού , του δίνει χρώμα, ήχο και κίνηση  εμπλέκοντας  όλες τις αισθήσεις των μαθητών, δίνοντας ευκαιρίες για μάθηση μέσα από την απόλαυση και την συμμετοχή του ατόμου σε επίπεδο σωματικό, νοητικό και συναισθηματικό.

Οι στρατηγικές στη διαφοροποιημένη διδασκαλία και μάθηση  στην ουσία αποτελούν τους αγωγούς μέσα από τους οποίους οι εκπαιδευτικοί θα διοχετεύσουν  περιεχόμενο, διαδικασίες ή μαθησιακά αποτελέσματα. Ενδεικτικές στρατηγικές  που έχει εφαρμόσει η γράφουσα σε σχετικό βιωματικό εργαστήριο ενηλίκων με τις  δραστηριότητες να αρθρώνονται με βάση ένα κεντρικό θεματικό πεδίο αναφοράς και να συστρατεύουν διαφορές μορφές τέχνης, πραγματώνοντας  τους στόχους της διδασκαλίας  με  κεντρική αρχή  «ξεχωριστές βιογραφίες» είναι ενδεικτικά οι εξής :[1]

  • Διαφοροποιημένες ερωτήσεις
  • Ευέλικτη ομαδοποίηση
  • Συνεργατική λύση
  • Ανεξάρτητη μελέτη
  • Κέντρα μάθησης –ενδιαφέροντος-σταθμοί εργασίας
  • Ομάδες ενδιαφέροντος
  • Επιλογές πολλαπλής ευφυΐας
  • Συνεργατική συναρμολόγηση
  • Επιλογές του προϊόντος
  • Μεγιστοποίηση της επίδοσης (ατομικά, ομαδικά, κατά ζεύγη, THINK, PAIR, SHARE)

 

Έτσι  πιο συγκεκριμένα   οι τέχνες κατά συνέπεια   μπορούν να  πλαισιώσουν αισθητικά  συγκινησιακά και πολύ αποτελεσματικά  τους αγωγούς στη διαφοροποίηση της μαθησιακής διαδικασίας και να  απελευθερώσουν την επικοινωνία  των συμμετεχόντων θέτοντας   στο επίκεντρο:

  • το σεβασμό του διαφορετικού του απροσδιόριστου και του μη ορθολογικού στην τέχνη   που εκλαμβάνει τη διαφορά ως πλούτο  στην ομάδα.
  • Την τόλμη της ατομικής έκφρασης και την απενεχοποίηση από τα πρέπει μιας συμβατικής και μονοσήμαντης επικοινωνίας.
  • Την αξιοποίηση ενός εκφραστικού κώδικα  που αναδεικνύει  το δικαίωμα της πολυσημίας και τω πολλαπλών αναγνώσεων ενός  πολιτισμικού αγαθού.
  •  την αποποινικοποίηση της  απόκλισης από τον μέσο όρο και την οικοδόμηση της γνώσης στη διαφορετικότητα μέσα από μια ελεύθερη διαδικασία μάθησης που επιτρέπει εναλλακτικές δυνατότητες για  να εξωτερικεύσει κανείς τον εσωτερικό του κόσμο με αποτελεσματικότητα και ένταση.

 

Όταν οι τέχνες υποστηρίζουν τη διαφοροποιημένη διδασκαλία και μάθηση με τις τέχνες  ως παιδαγωγικό μέσο, όπως αναλύθηκε παραπάνω, η διαδικασία μετουσιώνεται από μια μεθοδολογική στρατηγική  σε μια κοινωνική παρέμβαση  που οδηγεί  σε αποτελέσματα τα οποία καταγράφονται  επιγραμματικά ως εξής: Μεγιστοποίηση του κινήτρου, γνώση μέσα από προσωπικά νοηματοδοτούμενη εμπειρία, ανάπτυξη ατομικών δεξιοτήτων και ενδιαφερόντων, υποστήριξη της αυτενέργειας και της ελεύθερης έκφρασης, ενίσχυση της ικανότητας για συνεργασία και κοινωνική μάθηση, σεβασμός  της διαφορετικότητας και αναγνώρισή της ως μέσο εμπλουτισμού της ομάδας, ανάληψη προσωπικής ευθύνης  στη διαχείριση της μάθησης, καλλιέργεια μεταγνώσης, ενδυνάμωση της έκφρασης και της επικοινωνίας με πολλαπλούς τρόπους και μέσα.

Οι τέχνες είναι μια  επικοινωνιακή δύναμη ξεχωριστή  που αξίζει να  αξιοποιηθούν ως παιδαγωγική άμυνα στην αποπροσωποποίηση εκπαιδευτικών και μαθητών  που εδραιώνεται  ασυνείδητα  από  τις διαδικασίες ρουτίνας που εισχωρούν σε καθημερινή βάση  διαβρωτικά στη σχολική κοινότητα..

Σε μια τέτοια περίπτωση η  διαφοροποιημένη διδασκαλία κα μάθηση  από τους ίδιους τους συμμετέχοντες θα μπορούσε να βιώνεται και να αποδίδεται στην αναστοχαστική διεργασία της ολομέλειας ενός  βιωματικού εργαστήριου με αντίστοιχο σκεπτικό  ως εξής:

“ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ μας βοηθάει να μαθαίνουμε αποτελεσματικά με τον τρόπο που θέλουμε  και μας ταιριάζει, με ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ οικοδομούμε τη ΓΝΩΣΗ πάνω στις δικές μας ΑΝΑΓΚΕΣ με ΜΟΙΡΑΣΜΑ που αποτυπώνεται με ποικίλους τρόπους, μετατρέπεται σε ΜΕΤΑΓΝΩΣΗ και πλαισιώνεται σε ένα ΘΕΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, στην ΟΜΑΔΑ, αλλά και ΑΤΟΜΙΚΑ, ώστε η ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ να αναγνωρίζεται ως ΠΛΟΥΤΟΣ και δύναμη ΟΥΣΙΑΣ, ως ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ελκυστική και προκλητικά ενδιαφέρουσα που οδηγεί το ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ της μάθησης βαθμιαία σε ορισμένους ΣΤΟΧΟΥΣ που αποκαλύπτονται στο ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ με ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ σε μια  ΟΜΑΔΑ που ΧΑΙΡΕΤΑΙ και ΑΠΟΛΑΜΒΑΝΕΙ τη ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ….”[2]

 

*Η Μαρία Δρακάκη είναι  Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων, ΜSc Πολιτιστική Διαχείριση, Υποψήφια Διδάκτωρ Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Παν. Αιγαίου, ιδρυτικό μέλος του Μουσείου Σχολικής Ζωής Δήμου Χανίων και Πρόεδρος του Σuλλόγου Φίλων του από το 2005

 

Πηγές  φωτογραφιών :

1.” People have the power” Zeljko Jancic Zec art  https://www.youtube.com/watch?v=v9EPZB3oHmM

  1. Neelu Kanwaria

New York Contemporay Art Gallery

  • Faces

Acrylic on canvas

Indian

3. Prabhaa Shankar

New York Art Gallery

FRIENDS. Paper Collage.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΠΗΓΕΣ

Δρακάκη Μ. ( 2016) Όταν οι τέχνες  υποστηρίζουν τη διαφοροποιημένη διδασκαλία, βιωματικό εργαστήριο  στο πανελλήνιου συνέδριο «Κοινωνία και Σχολείο Μια σχέση υπό διαπραγμάτευση», Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης Κρήτης,  Ηράκλειο , σελ. 94  διαθέσιμο στο vivlio_periliyewn.pdf (minedu.gov.gr)

Κουτσελίνη, Μ. (2006).Διαφοροποίηση Διδασκαλίας-Μάθησης σε τάξεις μικτής ικανότητας:Φιλοσοφία και έννοια προσεγγίσεις και εφαρμογές, Τόμος Α΄, Λευκωσία

Κουτσελίνη-Ιωαννίδου, Μ. (2008). Εποικοδόμηση και Διαφοροποίηση Διδασκαλίας- Μάθησης σε τάξεις μικτής ικανότητας. Λευκωσία: αυτοέκδοση

Κουτσελίνη, Μ. (2001). Η ανάπτυξη Προγραμμάτων σε μικροεπίπεδο και η παιδαγωγική αυτονομία του εκπαιδευτικού. Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 31/2001, 26-37 Koutselini, 2005)

Παΐζης,Ν. & Θεοδωρίδης, Μ. (2000) Εκπαίδευση και Πολιτισμός. Πρόγραμμα ΜΕΛΙΝΑ,Αθήνα:ΥΠΠΟ-ΥΠΕΠΘ-ΓΓΕΕ, γ΄έκδοση, Αθήνα, Συλλογή εκπαιδευτικού υλικού «ΜΕΛΙΝΑ», Μουσείο Σχολικής Ζωής Δήμου Χανίων

Tomlinson, C.A. (2004).Διαφοροποίηση της εργασίας στην αίθουσα διδασκαλίας. Ανταπόκριση στις ανάγκες όλων των μαθητών (μετάφραση. Χ . Θεοφιλίδης & Δ. Μαρτίδου-Φορσιέ). Αθήνα: Γρηγόρης

 

 

[1] Βλ αναλυτικά, Δρακάκη (2016)  Συνέδριο Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Κρήτης, «Σχολείο και Κοινωνία μια σχέση υπό διαπραγμάτευση»,   Επιλέχτηκε η σπείρα του Αρχιμήδη ως  θεματικό πεδίο αναφοράς  γιατί  το συγκεκριμένο σύμβολο  συνδέεται διαθεματικά με τη διδακτέα ύλη του δημοτικού και επιπλέον αποτελεί   για  όλους, εκπαιδευτικούς και  μη,  ένα σχήμα οικείο από τη φύση, την αρχιτεκτονική, την επιστήμη, την καθημερινότητα.

 

[2] Το κείμενο αποτελεί αυθεντική έκφραση  που αναδείχτηκε στην ολομέλεια  αποτυπώνοντας  το νήμα της ομάδας των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν   στο βιωματικό εργαστήριο της γράφουσας «Όταν οι τέχνες υποστηρίζουν τη διαφοροποιημένη διδασκαλία», ό.π.

 

ΑΡΘΡΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ:

«Αποτελεσματική και ξεχωριστή  έκπληξη…»

«Αντίδραση»

Δύσκολοι Κύκλοι: Τα «Επίπονα Συν»…

Τα καρέ της σχολικής πραγματικότητας στην αφετηρία του 2021.

Η προστιθέμενη αξία της άυλης εκπαιδευτικής  κληρονομιάς.

Μαθησιακά αντικείμενα και  ερμηνεία.

0 ΣΧΟΛΙΑ

Αφήστε ένα σχόλιο

Login

Welcome! Login in to your account

Remember me Lost your password?

Lost Password