Έμμη Σεφεντίν: Ἐν αρχή ἧν ὁ Νοῦς

«Όλη αυτή η εξελικτική πορεία οδήγησε στον 20ο αιώνα στη ανάδειξη μια νέας επιστήμης, της Εκπαιδευτικής νευροεπιστήμης ή Νους Εγκέφαλος Εκπαίδευση, η οποία επιχειρεί τον επαναπροσδιορισμό της γνώσης γύρω από την εκπαίδευση και τη μάθηση, αξιοποιώντας τα ευρήματα των Νευροεπιστημών. Πρόκειται λοιπόν να βιώσουμε μια τεράστια αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την εκπαιδευτική διαδικασία αλλά και κάθε είδους μαθησιακές διεργασίες. Το κρισιμότερο ερώτημα ωστόσο είναι πώς ο εγκέφαλός μας εκπαιδεύει και εκπαιδεύεται»;

Τα τελευταία χρόνια οι συμπεριφορικές θεωρήσεις στην εκπαίδευση τείνουν να μας αποχαιρετούν και να παραχωρούν σταδιακά τη θέση, που για δεκαετίες κρατούσαν, σε μία αναδύουσα επιστήμη, αυτή του Νου, Εγκεφάλου και Εκπαίδευσης (MindBrainEducation). Μία τόσο συνολική προσέγγιση διαθέτει βεβαίως βαθιές ρίζες που φτάνουν μέχρι την αρχαιοελληνική φιλοσοφία, καθώς πρώτοι ο Πυθαγόρας και ο Αλκμαίων ο Κροτωνιάτης, που ασχολήθηκε με τη χειρουργική του ανθρώπινου σώματος, αναγνώρισαν τον εγκέφαλο ως κεντρικό όργανο το οποίο βρίσκεται σε διαρκή σύνδεση με όλες τις αισθήσεις.

Κάνοντας μία γρήγορη ανασκόπηση στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, από την εποχή του Κρότωνα ως πεδίο δράσης των Πυθαγόρειων μέχρι και τον 2ο αιώνα μ.Χ., ανακαλύπτουμε διαφορετικά μοντέλα ορισμών, τόσο αναλυτικών όσο και γενετικών σχετικά με τον εγκέφαλο, όπως τον αντιλαμβάνονταν οι Έλληνες γιατροί και φιλόσοφοι. Ξεκινώντας από το «ηγεμονικόν» των Πυθαγορείων, την «έδρα των αισθήσεων, της νόησης και της λογικής» του Ιπποκράτη, την «έδρα της ψυχής» του Πλάτωνα, το «εργαλείο ψύξης και θερμοκρασίας του σώματος» του Αριστοτέλη, το «κέντρο διοίκησης του σώματος» του Ηροφίλου και την «έδρα του ηγεμονικού» του Γαληνού, ο εγκέφαλος καθιερώνεται ως το κέντρο της ανθρώπινης σκέψης και δράσης.

Στους μέσους χρόνους η μελέτη του εγκεφάλου αλλά και γενικότερα της μοντέρνας ιατρικής συνδέθηκε με την ακμή της ιατρικής σχολής του Σαλέρνο, που χρονολογείται από τον 9ο έως τον 13ο μ.Χ. αιώνα. Πρόκειται για ιατρική Σχολή που βρισκόταν στη νότια Ιταλία και οι επιστήμονές της στήριξαν τις μελέτες στην αρχαιοελληνική, την αραβική και την εβραϊκή ιατρική. Λόγω της επιρροής που είχε δεχθεί η σχολή από τον αραβικό και βυζαντινό κόσμο σε συνδυασμό με τη μελέτη των συγγραμμάτων του Ιπποκράτη και του Γαληνού κατάφερε να φέρει στο προσκήνιο την ιατρική πραγματοποιώντας πρότυπες για την εποχή επεμβάσεις και δίνοντας μια σειρά από πολύτιμα δεδομένα για την ανατομία του εγκεφάλου (Καραπέτσας, Μανδράκης 2018).

Η στροφή προς τη λογική εξήγηση των πραγμάτων και την επιστημονική έρευνα που συντελέστηκε την περίοδο της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού καθώς και η ενασχόληση με την κλασική παράδοση της απευθείας έρευνας της φύσης,επανάφερανστο προσκήνιο τον ανθρώπινο εγκέφαλο, όπως αυτός αποτυπώνεται στα σκίτσα του LeonardodaVinci και το ανατομικό έργο του AndreaVesalius (1543). Περίπου έναν αιώνα αργότερα, στην εισαγωγή του έργου του «Δοκίμιο για την Ανθρώπινη Νόηση» (AnessayconcerningHumanUnderstanding), o John Locke (1690) υποστηρίζει ότι το σύνολο του γνωστικού υλικού του ανθρώπου προκύπτει ως ένα σύνολο ιδεών/ παραστάσεων οι οποίες συντίθενται μέσα στο νου. Η θεωρία αυτή είναι γνωστή στην επιστήμη της Φιλοσοφίας ως Representationalism (Παραστασιοκρατία) (Λάζου, 2015). Στο σημείο αυτό θα πρέπει να επισημάνουμε ότι δεν έχει υπάρξει κάποια άμεση συσχέτιση του νου με τον εγκέφαλο και την εκπαίδευση, κάτι που θα κάνει oCharlesBonnet στο έργο του Essai de psychologie (1755) χωρίς όμως αν δώσει περαιτέρω διάσταση σε αυτή την προσέγγιση.

Ο 19ος αιώνας αποτέλεσε εποχή σημαντικών εξελίξεων στον τομέα των Νευροεπιστημών όταν οι Broca (1862) και Wernicke (1874) διατύπωσαν τη θέση ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαθέτει δύο γλωσσικές περιοχές στον αριστερό μετωπιαίο λοβό και το βρεγματικό λοβό (οι περιοχές αυτές ονομάστηκαν Broca καιWernicke αντίστοιχα) (Τέλλος, 2014). To 1911 ο Ισπανός νευροεπιστήμονας Santiago Ramony Cajal διατυπώνει το «νευρωνικό δόγμα» σύμφωνα με το οποίο ο νευρώνας ορίζεται ως η βασική διαρθρωτική και λειτουργική μονάδα του εγκεφάλου, οδηγώντας τις νευροεπιστήμες στο δρόμο της συσχέτισης νου και εγκεφάλου.

Όλη αυτή η εξελικτική πορεία οδήγησε στον 20ο αιώνα στη ανάδειξη μια νέας επιστήμης, της Εκπαιδευτικής νευροεπιστήμης ή Νους Εγκέφαλος Εκπαίδευση, η οποία επιχειρεί τον επαναπροσδιορισμό της γνώσης γύρω από την εκπαίδευση και τη μάθηση, αξιοποιώντας τα ευρήματα των Νευροεπιστημών. Πρόκειται λοιπόν να βιώσουμε μια τεράστια αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την εκπαιδευτική διαδικασία αλλά και κάθε είδους μαθησιακές διεργασίες. Το κρισιμότερο ερώτημα ωστόσο είναι πώς ο εγκέφαλός μας εκπαιδεύει και εκπαιδεύεται;

Για αυτό το θέμα μπορούμε να μιλήσουμε σε επόμενο άρθρο.

* Έμμη Σεφεντίν, ΜΑ Γλωσσολόγος

0 ΣΧΟΛΙΑ

Αφήστε ένα σχόλιο

Login

Welcome! Login in to your account

Remember me Lost your password?

Lost Password